Buty
Michael Joseph Jackson[2] (ur. 29 sierpnia 1958 w Gary, zm. 25 czerwca 2009 w Los Angeles) – amerykański piosenkarz muzyki pop, R&B, soul, rock i funk, autor tekstów, artysta estradowy, tancerz, aktor, kompozytor i filantrop[3]. Śpiewał tenorem, dysponował głosem o skali trzech i pół oktawy[4].
Kariera i życie osobiste Jacksona stały się ważną częścią kultury masowej. Zaliczany jest do najwybitniejszych wykonawców i kompozytorów, najpopularniejszych artystów w historii, najlepiej sprzedających się artystów solowych wszech czasów, najbardziej nagradzanych i najliczniej wprowadzanych do galerii sław oraz największych artystów wszech czasów wśród żyjących i martwych[5]. Ze względu na swoje osiągnięcia w branży muzycznej nazywany był „Królem Popu”.
Karierę muzyczną rozpoczął w wieku sześciu lat, będąc wokalistą rodzinnego zespołu The Jackson 5. Pierwszy solowy album Got to Be There wydał w 1971 roku, będąc jeszcze członkiem grupy, z którą rozstał się w 1984[6]. Pełną karierę solową rozpoczął w 1979 roku, a jej szczyt przypadł na lata 80. i 90. XX wieku, po wydaniu albumów: Thriller, którego światowa sprzedaż wynosi ponad 100 mln egzemplarzy, i Bad. Po Thrillerze i Bad wydawał kolejne albumy, które również osiągały wysokie pozycje na listach przebojów i sprzedaży: Dangerous (1991), HIStory (1995) i Invincible (2001). Szacowany nakład jego albumów i singli na całym świecie wynosi ponad 336 mln egzemplarzy, co czyni go najlepiej sprzedającym się solowym artystą w historii[7]. Do jego dokonań w przemyśle muzycznym zalicza się m.in. rewolucyjne podejście do teledysków[5] (zapoczątkowane przez wideoklip do piosenki „Thriller” z 1982) i zdominowanie rynku muzyki popularnej w latach 80. XX wieku. Był pierwszym czarnoskórym artystą, który uzyskał silne poparcie w telewizji, w szczególności MTV, która z korzyścią dla obu stron promowała jego pionierskie wideoklipy do piosenek „Thriller” czy „Billie Jean”[8]. Spopularyzował też różne skomplikowane ruchy taneczne, takie jak moonwalk.
Laureat setek nagród, w tym American Music Award dla artysty stulecia[9] i nagrody Bambi dla popowego artysty tysiąclecia[10], jak też 14 nagród Grammy[11] (w tym Grammy Legend Award i Grammy Lifetime Achievement Award), co czyni go najbardziej nagradzanym artystą w historii muzyki popularnej[12], a 13 spośród jego singli dotarła na pierwsze miejsce list przebojów w Stanach Zjednoczonych[13]. Wywarł ogromny wpływ na kulturę masową, przełamując wiele stereotypów, w tym uprzedzenia rasowe. Twórczością inspirował rzesze artystów różnych gatunków muzycznych – od popu, soulu przez R&B po hip-hop. Jego nazwisko dwukrotnie umieszczono w Rock and Roll Hall of Fame (jako członka Jackson 5 w 1997 roku i jako artysty solowego w 2001)[14], a także w Songwriters Hall of Fame[15].
Od 1988 do 2005 roku mieszkał w swojej posiadłości w Kalifornii, zwanej Neverland Ranch. W 1993 został oskarżony o molestowanie seksualne nieletnich. Wątek jego nieodpowiedniego związku z dziećmi powrócił do mediów w 2003 roku, po emisji dokumentu Living with Michael Jackson, jednak w 2005 Jackson został uniewinniony ze wszystkich zarzutów. Miał troje dzieci: Michaela Josepha Juniora (znanego jako „Prince”), Paris Michael Katherine i Prince’a Michaela (znanego jako „Blanket”).
Zmarł 25 czerwca 2009 roku, w wieku 50 lat, wskutek „nagłego zatrzymania akcji serca spowodowanego przedawkowaniem propofolu”[16]. W 2020 roku po raz dziewiąty z rzędu znalazł się na szczycie listy magazynu „Forbes” jako najlepiej zarabiający nieżyjący artysta, generując zyski w wysokości 400 mln dolarów, czym ustanowił rekord, notując ponad 2 mld dol. zarobku w ciągu 11 lat od śmierci[17].
Życiorys
Rodzina
Urodził się 29 sierpnia 1958 w Gary w stanie Indiana[18]. Był siódmym z dziewięciorga dzieci, a zarazem piątym z sześciu synów urodzonych w robotniczej rodzinie Josepha Jacksona (1928–2018) i Katherine Esther z domu Scruse (ur. 1930)[19], którzy pobrali się w 1949[20]. Ojciec pracował w stalowni, a matka była ekspedientką w domu towarowym Searsa[21]. Michael miał starsze siostry: Maureen (ur. 1950) i La Toyę (ur. 1956), starszych braci: Sigmunda „Jackiego” (ur. 1951), Toriano „Tito” (1953–2024), Jermaine’a (ur. 1954) i Marlona (ur. 1957), a także młodszego brata, Stevena „Randy’ego” (ur. 1961), i młodszą siostrę, Janet (ur. 1966)[22][23].
Dorastał w domu przy 2300 Jackson Street w Gary[24], a w 1971[25] zamieszkał z rodziną w rezydencji przy Hayvenhurst Drive w Encino (Los Angeles)[26]. Matka była Świadkiem Jehowy i wychowywała dzieci w swojej wierze[27]. Michael w wieku 17 lat został ochrzczonym Świadkiem Jehowy, ale 19 maja 1987 odszedł z tego ugrupowania religijnego, odrzucając złożoną mu sugestię porzucenia kariery w przemyśle rozrywkowym[28]. Pochodził z rodziny o muzycznych tradycjach – matka śpiewała i grała na kilku instrumentach[21], ojciec był członkiem założycielem rhythm and bluesowego zespołu The Falcons[22]. Ojciec, jako menedżer zespołu muzycznego The Jackson 5, w którym Michael występował z braćmi, potrafił być bezwzględny w dyscyplinie narzucanej dzieciom i stosował wobec nich przemoc fizyczną[29][30][31]. W 1974 rodzice Jacksona rozstali się z powodu romansu Josepha z Cheryl Terrell, z którą ma córkę, Jon’Vonnie (ur. 1974)[32].
1964–1977: The Jacksons 5 i debiut solowy
W 1963, kiedy miał pięć lat, zaśpiewał a cappella utwór „Climb Ev’ry Mountain” z musicalu Dźwięki muzyki na szkolnym koncercie w Garnett Elementary School[33][18]. Jego muzycznym idolem był James Brown, inspirowali go także Wilson Pickett i Jackie Wilson[34]; Brown i Wilson kilkukrotnie odwiedzili Jacksonów, by udzielić im lekcji tańca[35]. W 1964 przyłączył się do założonego przez jego braci – Jackiego, Tito i Jermaine’a – zespołu The Ripples and and Waves Plus Michael, który później zmienił nazwę na The Jackson Brothers[18]. W zespole początkowo grał na bongosach oraz śpiewał i tańczył (efektownych choreografii tanecznych nauczył go ojciec)[36]. Z zespołem zadebiutował podczas koncertu z okazji otwarcia supermarketu Big Top w Gary[37]. Następnie zagrał z grupą wiele koncertów w stanie Indiana, a w 1965 zwyciężył w lokalnym konkursie młodych talentów „Tiny Tots’ Back to School Jamboree”, na którym wykonali piosenkę zespołu The Temptations „My Girl”[18]. Następnie zaczął z braćmi grać profesjonalne koncerty w Chicago i na Środkowym Zachodzie Stanów Zjednoczonych[38]. Wiele z tych koncertów odbyło się w cieszących się złą sławą klubach nocnych dla czarnoskórych, w miejscach zwanych „Chitlin’ Circuit” (m.in. w lokalu „Mr. Lucky”[39]), gdzie chłopcy musieli grać przed występami striptizerek[40][41]. To, jak również świadomość niewierności jego ojca wobec żony, miały doprowadzić do zahamowania rozwoju seksualności młodego Jacksona[42]. Z braćmi kontynuował udział w przeglądach wokalnych – w 1967 m.in. zwyciężyli w konkursie organizowanym w Regal Theater w Chicago oraz w konkursach „Amateur Night” i „Superdog” w Apollo Theater w Nowym Jorku[43]. Równocześnie kontynuował naukę w szkole, ale był przeciętnym uczniem, a na lekcjach często spał, zmęczony całonocną pracą i podróżami na kolejne koncerty[44].
W 1967 bracia Jacksonowie podpisali kontrakt z wytwórnią płytową Steeltown Records, pod której szyldem w styczniu 1968 wydali debiutancki singiel – „Big Boy”[45][46]. W tym czasie zmienili nazwę swojego zespołu na The Jackson 5[47]. W 1968 podpisali kontrakt z wytwórnią Motown Records[48]. Wkrótce po podpisaniu umowy Jackson zaczął być promowany na główną gwiazdę zespołu[49]. W tym okresie jego prywatnym ochroniarzem został Bill Bray, którego traktował jak zastępczego ojca[50]. Jackson z braćmi wyjechał do Beverly Hills, gdzie uczestniczyli w nagraniach studyjnych[51]. W grudniu 1969 premierę miał debiutancki album zespołu pt. Diana Ross Presents the Jackson 5 zapowiadany singlem „I Want You Back”, który stał się przebojem, docierając do pierwszego miejsca na liście przebojów „Billboard” Hot 100 i w ciągu sześciu rozchodząc się w nakładzie 2 mln egzemplarzy[51]. Grupa następnie wydała kolejne single: „ABC” (w pierwsze trzy tygodnie po premierze sprzedany w nakładzie 2 mln sztuk[51]),, „The Love You Save” i „I’ll Be There”, które również dotarły do pierwszego miejsca Hot 100, co uczyniło The Jackson 5 pierwszym zespołem na świecie, którego cztery pierwsze single trafiły na szczyt amerykańskiej listy przebojów[52]. Jesienią odbył z zespołem trasę koncertową po USA, obejmującą ponad 40 występów[51].
W 1970 przez jeden semestr uczęszczał do Emerson Junior High School, jednak ze względu na rosnącą popularność porzucił edukację publiczną[53]. Naukę kontynuował z prywatnymi nauczycielami, zatrudnionymi przez Motown Records[54]. Za namową wytwórni rozpoczął karierę solową, ku niezadowoleniu ojca[21]. W 1971 wyruszył w kolejną trasę z The Jackson 5, tym razem obejmującą ponad 100 koncertów w największych centrach muzycznych USA, w których występowali przed wielotysięczną widownią[55]. Wziął udział także w nagraniu licznych programów telewizyjnych, m.in. Goin’ Back to Indiana oraz Bill Cosby Show i Ed Sullivan Show[55]. Razem z braćmi został także przedstawiony w cotygodniowym serialu animowanym Jackson 5ive[56], który był emitowany w ABC w latach 1971–1972.
W październiku 1971 wydał debiutancki solowy singiel „Got to Be There”, z którym dotarł do pierwszego miejsca na liście przebojów tygodnika „Cash Box”[21] i który sprzedał w nakładzie ponad 1 mln egzemplarzy[55]. 24 stycznia 1972 wydał pierwszy solowy album pt. Got to Be There[57]. Z kolejnym z singli promujących płytę – cover utworu Bobby’ego Daya „Rockin’ Robin” – dotarł do drugiego miejsca na liście przebojów Billboard Hot 100[57]. W lipcu 1972 wydał singiel „Ben”, który nagrał na ścieżkę dźwiękową horroru Phila Karlsona"},{"html":""}]]}"> o tym samym tytule"},{"html":""}]]}">
[58]. Z piosenką po raz pierwszy w karierze solowej trafił na pierwsze miejsce na liście Hot 100[58]. Za utwór był nominowany do Oscara za najlepszą piosenkę[53] i otrzymał Złoty Glob za najlepszą piosenkę. W następnym miesiącu wydał drugi solowy album, również zatytułowany Ben[59], który nagrał z udziałem pozostałych członków The Jackson 5. Następnie wydał kolejne dwie solowe płyty: Music & Me (1973) i Forever, Michael (1975), ale obie poniosły komercyjną porażkę, docierając kolejno do 93. i 101. miejsca na liście sprzedaży Billboard 200[60]. W 1974 razem z Donnym Osmondem poprowadził ceremonię wręczenia nagród American Music Awards[61].
Po 1972 sprzedaż singli i płyt The Jacksons 5 zaczęła spadać – do 1974 do pierwszej „20” na liście Billboard Hot 10 trafiły tylko trzy piosenki grupy: „Sugar Daddy” z 1971, „Lookin’ Through the Windows” z 1972 i „Dancing Machine” z 1974[62]. Bracia winą za ten stan rzeczy obarczyli zarząd wytwórni Motown, zarzucając jego członkom, że nie pozwolili zespołowi dojrzeć pod względem artystycznym[60]. W tym czasie stworzyli wystarczająco dużo piosenek na kolejny album, ale wytwórnia nie zgodziła się na ich nagranie w studiu i wykonywanie na koncertach[60]. W konsekwencji sporów z Motown Records w 1976 podpisali kontrakt z Epic Label[63][64], wytwórnią związaną z siecią telewizyjną CBS[55]. Przedstawiciele Motown Records w odpowiedzi na ten krok wytoczyli grupie serię procesów sądowych z powodu naruszenia warunków kontraktu, w rezultacie czego Jacksonowie stracili prawa do używania nazwy „The Jackson 5”[64]. W międzyczasie z zespołu odszedł Jermaine Jackson, który ze względu na swoje małżeństwo z córką prezesa Motown, Berry’ego Gordy, pozostał w macierzystej wytwórni[64].
Grupa w odświeżonym składzie i ze zmienioną nazwą – The Jacksons – kontynuowała karierę, w ramach której: poprowadziła własny telewizyjny program rewiowy The Jacksons (1977), odbyła trasę koncertową po Stanach Zjednoczonych i za granicą (w 1981) i do 1984 wydała – pod szyldem wytwórni Epic Records, filii CBS – sześć albumów: The Jacksons (1976), Goin’ Places (1977), Destiny (1978), Triumph (1980), Live! (1981) i Victory (1984), przy czym za trzeci i czwarty krążek zebrała szczególnie przychylne recenzje krytyków i słuchaczy[65]. Michael był głównym kompozytorem piosenek zespołu i stworzył hity: „Shake Your Body (Down to the Ground)” (napisał ją z Randym Jacksonem), „This Place Hotel” i „Can You Feel It”[66]. Kiedy miał 13 lat, zaczął mierzyć się z kompleksami na punkcie wyglądu (głównie z powodu ostrego trądziku) i zmiany głosu spowodowanego mutacją, przez co stał się jeszcze bardziej nieśmiałym i wycofanym nastolatkiem[67][68].
Jako aktor zadebiutował rolą stracha na wróble w filmie Sidneya Lumeta Czarnoksiężnik z Krainy Oz (The Wiz, 1978), który poniósł kasową porażkę, choć sam Jackson otrzymał przychylne recenzje za swój występ[69]. Piosenki z musicalu zostały zaaranżowane przez Quincy’ego Jonesa, z którym Jackson wkrótce nawiązał producencką współpracę przy kolejnych solowych albumach[70]. W 1979 odrzucił rolę tancerza-transwestyty w filmie A Chorus Line[71]. W późniejszych latach pobierał prywatne lekcje aktorstwa u Marlona Brando[72].
1979–1981: Okres Off the Wall
W 1979 wydał solowy album pt. Off the Wall, który wyprodukował z Quincy Jonesem[70]. Na płycie umieścił trzy piosenki swojego autorstwa (w tym „Don’t Stop ’Til You Get Enough”)[73] oraz utwory, które dla niego napisali: Rod Temperton, Stevie Wonder i Paul McCartney. Album promował singlami: „Don’t Stop ’Til You Get Enough”, „Rock with You”, „Off the Wall” i „She’s Out of My Life”, które stały się przebojami i dotarły do pierwszej „10” na liście Billboard Hot 100, dzięki czemu Jackson został pierwszym solowym artystą w historii muzyki pop, którego cztery piosenki z jednej płyty znalazły się w pierwszej „10” tego zestawienia[74]. Z Off the Wall dotarł do trzeciego miejsca na liście sprzedaży Billboard 200 i utrzymał się w pierwszej „20” notowania przez 48 tygodni. Album sprzedał w nakładzie 7 mln egzemplarzy[75]. Płytą jeszcze bardziej uniezależnił się zawodowo od swoich braci[76]. Album zebrał entuzjastyczne recenzje[74] i rozszedł się w 20 milionów egzemplarzy na świecie[77] i pozostaje jednym z najważniejszych momentów w muzycznej karierze Jacksona, który rozpoczął jego dominację na rynku muzyki pop – w rankingu stacji telewizyjnej VH1 w 2003 zajął 36. miejsce na liście albumów wszech czasów i 68. miejsce na liście 500 albumów wszech czasów dwutygodnika „Rolling Stone”.
Po osiągnięciu pełnoletności (tj. skończeniu 21 lat), chcąc mieć większą kontrolę nad swoimi finansami, zatrudnił prawnika Johna Brankę, rezygnując tym samym z usług ojca[78], z którym zerwał także prywatne relacje[79]. Z pomocą Branki renegocjował kontrakt z CBS, w efekcie czego otrzymywał większe tantiemy – 37%[80]. W styczniu 1980 Jackson zdobył pierwsze nagrody American Music Award za swoje dokonania solowe: za najlepszy album soul/R&B” (Off the Wall), i najlepszy singiel soul/R&B” („Don’t Stop ’Til You Get Enough”), został także okrzyknięty najlepszym męskim wykonawcą soul/R&B[81]. Zdobył również Billboard Music Awards dla najlepszego czarnoskórego artysty i za najlepszy album czarnoskórego artysty, a jego status gwiazdy potwierdziła też nagroda Grammy za najlepsze wykonanie piosenki przez mężczyznę („Don’t Stop ’Til You Get Enough”)[81]. W 1981 nagrał singiel „Say Say Say” w duecie z Paulem McCartneyem[82].
1982–1986: Okres Thrillera
W 1982 nakładem wytwórni MCA Records ukazał się audiobook ze słuchowiskiem opartym na muzyce i dialogach z filmu Stevena Spielberga E.T., z Jacksonem jako narratorem[83]. Płyta E.T. The Storybook Album została uhonorowana nagrodą Grammy za najlepszy album dziecięcy. W tym samym roku premierę miał utwór Diany Ross „Muscles” napisany i wyprodukowany przez Jacksona.
Jackson w kwietniu 1982 w Westlake Studios w Los Angeles rozpoczął sesje nagraniowego do nowego albumu, nad którym ponownie pracował z Quincy Jonesem jako współproducentem[84]. 30 listopada 1982 pod szyldem wytwórni Epic Records wydał album pt. Thriller, który utrzymywał się na liście sprzedaży Billboard 200 przez 122 tygodnie, w tym przez 37 tygodni na pierwszym miejscu[85]. Album okazał się ogromnym sukcesem komercyjnym i artystycznym – do lutego 1984 rozszedł się w 27 mln egzemplarzy, dzięki czemu został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa jako najlepiej sprzedająca się płyta wszech czasów[86], zaś do stycznia 2009 sprzedał się w 109 mln egzemplarzy, osiągając najlepsze wyniki sprzedaży w historii fonografii[87][88], a do czerwca 2009 uzyskał tytuł 28-krotnie platynowej płyty tylko w USA[89]. Thriller uczynił Jacksona ikoną światowej popkultury, a redakcja „Rolling Stone” okrzyknęła go „największą gwiazdą uniwersum muzyki pop”[90]. Magazyn „Time” w 1984 szacował dochody uzyskane ze sprzedaży albumu na 4,1 mld dol[91]. Thriller pomógł też czarnoskórym muzykom w ponownej szerszej prezentacji ich utworów w głównych stacjach radiowych[91][92]. Album w okresie jego największej popularności został entuzjastycznie przyjęty przez słuchaczy na całym świecie[91]. Stał się również pierwszym albumem w historii, z którego siedem singli – „The Girl Is Mine” (duet z Paulem McCartneyem), „Billie Jean”, „Beat It”, „Wanna Be Startin’ Somethin’”, „Human Nature”, „P.Y.T. (Pretty Young Thing)” i „Thriller” – znalazło się w pierwszej dziesiątce listy Billboard Hot 100[93]. Do singlowych utworów nakręcił teledyski. Trwający 14 minut i zrealizowany za 500 tys. dol. wideoklip do tytułowego singla został wyjątkowo dobrze przyjęty przez krytyków i widzów[92]. Masowa emisja teledysku w MTV i jego duża popularność doprowadziła do wydania na kasetach wideo krótkometrażowego filmu dokumentalnego Making Michael Jackson’s Thriller, który stał się najlepiej sprzedającą się kasetą domowego wideo w historii (odnotowano jego sprzedaż w ponad 1 mln egzemplarzy)[94]. Rękawica Jacksona wykonana z kryształu górskiego i kostium, w którym wystąpił w teledysku do „Thrillera” (m.in. przykrótkie spodnie i białe skarpety) stały się znakami rozpoznawczymi jego stylu[95]. Teledysk do „Billie Jean” był z kolei pierwszym wideoklipem afroamerykańskiego wykonawcy regularnie wyświetlanym w MTV[96]. 25 marca 1983 Jackson zaśpiewał utwór podczas koncertu Motown 25: Yesterday, Today, Forever, a w trakcie występu zaprezentował specyficzny sposób poruszania się po scenie, tzw. moonwalk, który stał się jego znakiem firmowym[97][98].
W lutym 1984 Jackson odebrał osiem nagród Grammy (siedem za Thrillera i ósmy za E.T.)[98], bijąc rekord największej liczby zdobytych nagród w jednym roku[99][100]. W tym samym roku otrzymał osiem American Music Awards, w tym specjalną nagrodę za zasługi, oraz trzy MTV Video Music Awards. Jesienią 1985 nabył za 47,5 mln dol. większość udziałów w koncernie ATV Music Publishing[101], który posiadał prawa do większości piosenek zespołu The Beatles[102]. Posunięcie to zdenerwowało Paula McCartneya, jednego z twórców The Beatles, który w przeszłości również próbował nabyć prawa do katalogu[103]. Ironią w tej sprawie było to, że to McCartney pierwszy zwrócił uwagę Jacksona, jak duże zyski mogą płynąć z posiadania praw do piosenek Beatlesów, co skłoniło Jacksona do ich zakupu[104]. Sprawa doprowadziła do zakończenia współpracy artystycznej Jacksona i McCartneya[105][106].
Liczne doniesienia prasy brukowej o zachowaniu Jacksona (niekiedy inspirowane przez samego artystę), m.in. rzekomym sypianiu w komorze tlenowej o podwyższonym ciśnieniu w celu zatrzymania procesu starzenia, zakupie kości Josepha Merricka, zamawianiu rytuału voodoo u afrykańskiego szamana i deklaracjach o komunikowaniu się z duchem Johna Lennona, a także częstym pokazywaniu się w miejscach publicznych w przebraniu, mocno nadszarpnęły wizerunek artysty i spowodowały, że prasa nadała mu pejoratywny przydomek „Wacko Jacko” (pol. „Szurnięty Jackson”)[107][108]. W późniejszych latach kilkukrotnie otrzymał tytuł najgłupszego Amerykanina (ang. the most foolish American) w internetowych plebiscytach[109][110][111][112].
W styczniu 1984 wystąpił w filmie reklamowym koncernu Pepsi, który został sponsorem nadchodzącej trasy koncertowej Jacksona i The Jackson 5[113]. Wybuch iskier ze specjalistycznego urządzenia w trakcie zdjęć spowodował zapalenie się włosów Jacksona, w wyniku czego artysta doznał poparzeń drugiego stopnia w pobliżu ciemienia i trzeciego stopnia na jego środku[114]. Firma Pepsi wypłaciła mu 1,5 mln odszkodowania, które Jackson przekazał szpitalowi Brotman na utworzenie Centrum Leczenie Oparzeń im. Michalela Jacksona[115]. Po wypadku zaczął przyjmować leki przeciwbólowe zawierające hydromorfon, od których wkrótce się uzależnił[116]. W maju 1984 do sprzedaży w trafiły lalki z podobizną Jacksona[117], które redakcja magazynu „Time” opisała jako „niesamowicie seksowne, całkowicie bezpieczne”[91].
Od lipca do grudnia 1984 Jackson odbywał z braćmi trasę koncertową Victory Tour po USA i Kanadzie, na której występował jako główna gwiazda wieczoru; po ostatnim koncercie trasy – 9 grudnia 1984 – publicznie ogłosił zakończenie kariery koncertowej The Jacksons 5[118]. Zarobki z trasy – szacowane na ok. 5 mln dol. – przekazał na rzecz United Negro College Fund (organizację przyznającą stypendia czarnoskórym studentom), fundusz badań nad nowotworem i Camp Ronald McDonald for Good Times (organizatora obozów dla dzieci chorych na raka i ich rodzin)[119]. W 1985 został zaproszony do Białego Domu przez prezydenta Ronalda Reagana, który podziękował mu za użyczenie piosenki „Beat It” w radiowo-telewizyjnej kampanii przeciwko pijanym kierowcom[120]. W tym okresie cieszył się wyraźnym spadkiem popularności[121]. Sytuację zmieniło wydanie przebojowego singla charytatywnego „We Are the World”, który stworzył z Lionelem Richiem, by zwrócić uwagę opinii publicznej na problem głodu w Afryce Wschodniej i pomógł w zdobyciu funduszy na walkę z nim[122]. Za utwór otrzymał nagrodę Grammy za piosenkę roku[98][123]. „We Are the World” stał się jednym z pięciu najlepiej sprzedających się singli wszech czasów, rozchodząc się w nakładzie ponad 20 mln egzemplarzy, przy czym tylko do końca 1985 sprzedano 3 mln sztuk singla, co przyniosło 40 mln dol. na rzecz głodujących mieszkańców Etiopii[123]).
Zagrał bohaterskiego wojownika Kosmosu[124] w trójwymiarowym, filmie krótkometrażowym Francisa Forda Coppoli Kapitan EO (Captain EO, 1986)[125] wyprodukowanym przez George’a Lucasa za 20 mln dol., co uczyniło z niego wówczas najdroższy film w historii kina[126]. Film ten był wyświetlany wyłącznie w Disneylandzie[126], od 18 września 1986 do 7 kwietnia 1997. W filmie pojawiły się dwie premierowe piosenki Jacksona: „Another Part of Me” (później umieszczona na albumie Bad)[124] i „We Are Here to Change the World”, która oficjalnie ukazała się dopiero w 2004 na składance przebojów pt. Michael Jackson: The Ultimate Collection. Również w 1986 Jackson wypuścił do sprzedaży linię perfum „Magic Beat”[105], którą stworzył dla marki Max Factor.
1987–1989: Okres Bad
W 1987 wydał album pt. Bad, który ukazał się pod szyldem Epic Records i był ostatnią płytą Jacksona nagraną z Quincym Jonesem jako producentem[98]. Krążek przez pewien czas był drugim najlepiej sprzedającym się albumem wszech czasów. Jackson za namową producenta zaprosił do zaśpiewania razem z nim tytułowego utworu Prince’a, ale ten odmówił, twierdząc, że piosenka będzie hitem zarówno z jego pomocą, jak i bez niej[127]. Bad w swojej zawartości łączył ballady i nastrojowe utwory z mrocznymi i posępnymi piosenkami, a ostatni utwór – „Leave Me Alone” – był odpowiedzią Jacksona na ataki prasy kierowane w jego stronę[128]. Premiera albumu była oczekiwana przez słuchaczy i krytyków, jako że była to pierwsza płyta Jacksona od pięciu lat[128]. Jeszcze przed jego wydaniem złożono zamówienia na dwa miliony egzemplarzy[128]. Bad rozszedł się w ponad 30 mln egzemplarzy na świecie, w tym 17 mln tylko w USA[129], gdzie uzyskał tytuł ośmiokrotnie platynowej płyty[130]. Mimo sukcesu komercyjnego Jackson uznał wyniki sprzedaży za swoją porażkę, ponieważ jeszcze podczas nagrań materiał na Bad spodziewał się, że sprzeda jeszcze więcej egzemplarzy tej płyty niż Thrillera[131]. Z albumu wydał siedem singli[98], z czego pięć dotarło na szczyt listy przebojów Billboard Hot 100: „I Just Can’t Stop Loving You”, „Bad”, „The Way You Make Me Feel”, „Man in the Mirror” i „Dirty Diana”, czyniąc z Bad album z największą liczbą piosenek notowanych na pierwszym miejscu na amerykańskiej liście przebojów[129]. Jackson do produkcji teledysku do piosenki „Bad” zatrudnił reżysera Martina Scorsese[132]. Trwający 18 minut wideoklip kosztował go 2 mln dol., jednak mimo ogromnych kosztów produkcji spotkał się z krytycznym odbiorem w prasie i wśród widzów[133], a także wywołał wiele kontrowersji, ponieważ ukazywał on głęboką zmianę w wyglądzie Jacksona[134]. Uwagę opinii publicznej zwróciła przede wszystkim dużo jaśniejsza karnacja Jacksona (prasa uznała to za skutek wybielania skóry, a sam artysta w późniejszych latach tłumaczył bielactwem nabytym, czyli chorobą powodującą stopniową depigmentację skóry) i znaczące zmiany spowodowane zabiegami chirurgii plastycznej (media donosiły o operacjach nosa, ust, czoła i podbródka[135], lecz Jackson zapewnił, że przeszedł jedynie dwie operacje nosa i operację uwydatniającą szczelinę podbródka, a zauważalne zmiany w strukturze jego twarzy to wynik diety i leczenia trądziku, z którym mierzył się w okresie dojrzewania[136])[137]. Jackson w teledysku do „Bad” po raz pierwszy zaprezentował swój nowy gest sceniczny – chwyt za krocze, który później wykonywał również podczas występów na koncertach[138].
We wrześniu 1987 ruszył w pierwszą solową trasę koncertową po świecie – Bad World Tour, która trwała 16 miesięcy i obejmowała 123 koncerty dla 4,4 mln widzów na całym świecie[139]. Jednym z warunków dla organizatorów koncertów było, aby Jackson miał zapewniony do celów przemieszczania się pomiędzy hotelami i miejscami koncertów jednocześnie prywatny autobus, samolot i helikopter[140]. Trasa zakończyła się w lipcu 1988 serią koncertów na Wembley Arena i przyniosła 125 mln dol., stając się najbardziej dochodową trasą w historii muzyki, z czego Jackson zarobił 40 mln dol[141]. Osobisty majątek artysty w tym okresie wyceniono na ponad 100 mln dol[142].
W 1988 wizerunek Jacksona wykorzystano w reklamie Pepsi[143]. Elementem kampanii była zmodyfikowana wersja utworu „Billie Jean”[144], a także piosenki „Bad”[145] i „I’ll Be There”[146]. Również w 1988 Jackson kupił za 17 mln dol. posiadłość w Neverland Ranch w dolinie Santa Ynez[147]. W marcu tego samego roku wystąpił z utworami „The Way You Make Me Feel” i „Man in the Mirror” na 31. gali wręczenia nagród Grammy[148], na której był nominowany do zdobycia statuetki za album roku. Poza tym reklamował sportowe buty firmy L.A. Gear[149] i zagrał główną rolę w biograficznym filmie muzycznym Jerry’ego Kramera i Colina Childersa Moonwalker (1988), który został wyprodukowany przez CMV Enterprises za 27 mln dol[124][150]. Film początkowo był wyświetlany tylko w Japonii, a z powodu fiaska dystrybucyjnego Jackson na początku 1989 zakończył trwającą pięć lat współpracę menedżerską z Frankiem Dileo[151]. W tym okresie przestał pracować również z producentem Quincy Jonesem i prawnikiem Johnem Branką, który jeszcze przed utratą pracy doprowadził do dystrybucji Moonwalkera na kasetach wideo, co zapewniło projektowi sukces[152].
Osiągnięcia Jacksona w tym okresie kariery spowodowały, że uzyskał przydomek „Króla Popu”[153][154][155][156], który zaczął być regularnie używany przez fanów i prasę[157]. Jackson twierdził, że pseudonim nadała mu jego przyjaciółka, aktorka Elizabeth Taylor na gali rozdania nagród w 1989, przedstawiając Jacksona jako „prawdziwego króla muzyki pop, rock i soul”[158]. W 1990, uznając wpływ Jacksona na muzykę lat 80., Biały Dom uhonorował artystę nagrodą jako „artystę dekady”, osobiście wręczoną mu przez prezydenta George’a H.W. Busha, który oświadczył: „Chciałbym przywitać tutaj Michaela Jacksona, artystę dekady, który ma kolosalną liczbę zwolenników (...) Chciałbym go tutaj przyprowadzić i oficjalnie powitać go ponownie w Białym Domu”[159]. Okres ten był okresem wielkiej popularności Jacksona, jakiej wcześniej doznali jedynie Elvis Presley, The Beatles i Frank Sinatra[14]. W 1990 redakcja magazynu „Vanity Fair” nazwała Jacksona „najpopularniejszym artystą w historii show biznesu”[160].
1990–1994: Okres Dangerous
W listopadzie 1991 wydał album pt. Dangerous, na którego produkcję wydał 10 mln dol. od CBS Records[161]. Płyta rozeszła się w 29 mln egzemplarzy[162] oraz zadebiutowała na pierwszym miejscu na liście Billboard 200 i utrzymała się w pierwszej dziesiątce zestawienia sprzedaży przez kolejny rok[163]. Mimo osiągnięcia sukcesu komercyjnego, za album zebrał mieszane recenzje od krytyków, którzy zwracali uwagę m.in. na kopiowanie przez Jacksona swoich sukcesów z wcześniejszych płyt[163]. Największym hitem z płyty okazał się singiel „Black or White”, który dotarł do pierwszego miejsca na liście Billboardu Hot 100 i utrzymywał się na szczycie notowania przez siedem tygodni. Singlowi towarzyszył kontrowersyjny teledysk, wyemitowany w stacjach telewizyjnych FOX, MTV i BET, zawierający sceny erotyczne oraz przemocy; kontrowersyjne sceny w drugiej połowie 11-minutowej wersji „Black or White” zostały zmienione, aby zapobiec zakazowi emisji video[153]. 14 listopada 1991 teledysk do „Black or White” został wyemitowany jednocześnie w 27 krajach i obejrzało go 500 mln osób, co było największą widownią, jaką kiedykolwiek miała tego typu produkcja[164].
Otrzymawszy 65 mln dol. zaliczki i 4 mln dol. premii za podpisanie umowy, zawarł lukratywny kontrakt z firmą Sony Music Publishing, która zaoferowała mu m.in. 50% zysków, 25% tantiem od każdego sprzedanego albumu, 1 mln dol. rocznie na prowadzenie własnej wytwórni płytowej, 2,5 mln dol. rocznie na pokrycie kosztów administracyjnych, 10 mln dol. na realizację teledysków, gwarancję 5 mln dol. za angaż do filmu i znaczny udział w zyskach z produkcji[163]. W tym czasie prasa zwracała uwagę na kolejne operacje plastyczne, którym miał poddać się Jackson[165].
10 lutego 1992 stacja MTV rozpoczęła emisję swojego pierwszego globalnego teleturnieju My Dinner with Michael, którego zwycięzcy mieli okazję uczestniczyć w kolacyjnym przyjęciu organizowanym przez Jacksona na planie teledysku do piosenki „In the Closet”. W tym samym roku na antenie ABC miała miejsce premiera filmu biograficznego The Jacksons: An American Dream o historii powstania zespołu The Jackson 5. 30 września 1992 podczas transmitowanego przez 23 państwa w Europie koncertu w Bukareszcie dla 70-tysięcznej publiczności Jackson przedstawił program założonej przez siebie fundacji „Heal the World”[166]. Od 27 czerwca 1992 do 11 listopada 1993 odbywał trasę koncertową Dangerous World Tour, której sponsorem był koncern Pepsi (firma zapłaciła 15 mln dol. za uzyskanie prawa do sponsorowania trasy[149]). W styczniu 1993 wystąpił na Super Bowl XXVII, który zgromadził największą widownię w historii amerykańskiej telewizji[167].
Wkrótce na światło dzienne wyszedł fakt, że Jackson zaprasza do Neverland Ranch dzieci, które zostają z nim na noc[168]. Sprawa została poddana dokładnej analizie przez media i opinię publiczną w 1993, kiedy postawiono Jacksonowi pierwsze zarzuty o molestowanie seksualne nieletnich[169]. Jordan Chandler, reprezentowany przez prawnika Larry’ego Feldmana, oskarżył Jacksona o wykorzystanie seksualne[170][171][172], choć wcześniej zaprzeczał, jakoby kiedykolwiek padł ofiarą artysty[173]. Jackson nie przerwał azjatyckiej części swojej trasy koncertowej Dangerous World Tour[174], ale wskutek stresu wywołanego skandalem zaczął zażywać środki nasenne (tabletki i zastrzyki), od których wkrótce się uzależnił, w związku z czym trafił do ośrodka terapeutycznego na leczenie lekomanii[175][176]. W publicznym wystąpieniu oświadczył, że jest niewinny[170][177]. 25 lutego 1994 zawarł pozasądową ugodę ze stroną skarżącą, wypłacając sumę szacowaną na ponad 18–20 mln dol.[178][177], co uchroniło go od oficjalnego postawienia zarzutów[179].
W konsekwencji afery firma Pepsi Co. zerwała kontrakt z Jacksonem, a nagrana przez niego piosenka została usunięta ze ścieżki dźwiękowej filmu Rodzina Addamsów 2, poza tym porzucono pracę nad wypuszczeniem linii perfum sygnowanych przez artystę[177]. W grudniu 1993 Jackson udzielił wywiadu Oprze Winfrey, który został wyemitowany w jej programie telewizyjnym Oprah Winfrey Show i został obejrzany przez 36,5 mln telewidzów[180]. W tym samym miesiącu zawarł największą umowę w historii wydawnictw muzycznych, sprzedając za 100 mln dol. wytwórni EMI Music prawo do zarządzania swoim katalogiem piosenek[102].
1994–2000: Okres HIStory i Blood on the Dance Floor
W styczniu 1994 razem z pozostałymi członkami swojej rodziny wystąpił w koncercie telewizyjnym Jackson Family Honors zrealizowanym przez stację NBC w Las Vegas z udziałem 12 tys. widzów[181][182]. Został także okrzyknięty najwybitniejszą osobowością 1993 roku przez redakcję czasopisma „Time”[183]. W ramach zapowiedzi nowego albumu zlecił zbudowanie dziewięciu stalowych, 10-metrowych posągów przedstawiających go w wojskowym stroju, które zostały umieszczone w kilku krajach Europy, m.in. w Niemczech[184]. Następnie opublikował, wyprodukowany za 4 mln dol., wideo-zwiastun płyty, na którym maszeruje na czele żołnierzy węgierskiej armii[185]. W czerwcu 1995 wydał dwupłytowy album pt. HIStory: Past, Present and Future Book I, który rozszedł się zdecydowanie słabszym nakładzie od Dangerous[186] – sprzedano 18 mln egzemplarzy na całym świecie[162][187]. Pierwsza płyta – HIStory Begins – stanowiła składankę 15 największych hitów Jacksona nagranych w nowej technologii cyfrowej (w 2001 materiał został wydany w postaci jednopłytowej pt. Greatest Hits – HIStory Vol. I), a druga płyta – HIStory Continues – zawierała 15 premierowych piosenek[188]. Jackson na pierwszy singiel promujący album wybrał utwór „Scream”, który nagrał z siostrą, Janet Jackson, i który dotarł do pierwszej piątki na liście Billboard Hot 100. Teledysk do „Scream” pozostaje najdroższą tego typu produkcją na świecie[189] – kosztował twórców aż 7,5 mln dol[190]. Jacksonowie za teledysk do „Scream” odebrali trzy MTV Video Music Awards, m.in. za najlepszą reżyserię artystyczną[191]. Kolejnymi singlami z HIStory były utwory: „You Are Not Alone” (w pierwszym tygodniu od premiery sprzedany w nakładzie 125 tys. egzemplarzy[191]) i „They Don’t Care About Us”, które wywołał kontrowersje w związku z rzekomo antysemickim tekstem, ponieważ zawiera słowa: „Jew me, sue me” (ang. Jew – Żyd, sue – podać kogoś do sądu) oraz „kick me, kiked me” (ang. kick – kopać, kike – okradać, szwidlować, ale jest to także wulgarne określenie wyznawcy judaizmu), które w późniejszych wydaniach usunięto pod wpływem nacisków ze strony środowisk żydowskich[192].
W międzyczasie, w lipcu 1995, zakończył współpracę z filmową agencją impresaryjną Creative Artists Agency, a swoje prawa aktorskie przeniósł do United Talent Agency[193]. W tym samym roku wystąpił w programie rewiowym Wetten, dass…? w niemieckiej telewizji, a w kolejnych latach jeszcze kilkukrotnie gościł w tym show[194]. W czerwcu 1995 razem z ówczesną narzeczoną, Lisą Marie Presley, udzielił wywiadu Dianie Sawyer do jej talk-show Primetime Live w ABC[195]; rozmowę, wyemitowaną 2 lipca, obejrzało ok. 60 mln widzów[196]. Jackson także w 1995 wyprodukował i wydał pod szyldem swojej wytwórni MJJ Music album studyjny tercetu 3T pt. Brotherhood, na który także nagrał partie wokalne do singli „Why” i „I Need You”[197]. W grudniu 1995 miał wystąpić w specjalnym wydaniu programu One Night Only w HBO, ale w ostatniej chwili odwołał występ z powodu problemów zdrowotnych[198]. Pod koniec roku sprzedał za 100 mln dol. połowę udziału w katalogu AVT firmie Sony, która zagwarantowała mu roczny dochód w wysokości minimum 6,5 mln dol. z tytułu udzielania licencji na piosenki zawarte w katalogu[186]. Wiosną 1996 sfinansował produkcję musicalu Sisterella, który był prezentowany od 17 marca do 21 kwietnia w Pasadena Playhouse Theater w Kalifornii[199]. W czerwcu tego samego roku wytwórnia Brunswick Records wydała album pt. Pre-History: The Lost Steeltown Recordings zawierający materiał, który Jackson nagrał z The Jackson 5 w 1967[45].
We wrześniu 1996 wyruszył w trasę koncertową HIStory World Tour[187], a w jej ramach wystąpił jedyny raz w Polsce, grając koncert w Warszawie[200]. Podczas ceremonii rozdania nagród Brit Awards w 1996 odebrał nagrodę specjalną dla artysty pokolenia[196]. W trakcie gali wykonał także utwór „Earth Song” z udziałem dziecięgo chóru. Odtwarzając scenę z teledysku, rozłożył ramiona, przez co swoim wyglądem przypominał Jezusa Chrystusa[196]. W reakcji na występ Jarvis Cocker wszedł na scenę, po czym wypiął pośladki i zszedł ze sceny[196]. Zapytany przez media o ten incydent, Cocker wyjaśnił: „Była to forma protestu przeciwko Michaelowi Jacksonowi, który widzi siebie jako kogoś w rodzaju Chrystusa, z mocą uzdrawiania... Po prostu wbiegłem na scenę i zacząłem się popisywać... Próbowałem tylko zrobić coś, co każdy inny zrobiłby z wielką ochotą, jeśli tylko zdobyłby się na odwagę”[201]. Cockera poparła prasa brytyjska – magazyn „Melody Maker” zaproponował nadanie Cockerowi tytułu szlacheckiego, a Noel Gallagher stwierdził: „Jarvis Cocker to gwiazda i powinien otrzymać order. (…) Powrót do tego kraju przez Michaela Jacksona po tym, co się stało – i myślę, że każdy wie o czym mówię – ubieranie się w białą szatę, uważanie się za Mesjasza – za kogo on się ma? Za mnie?”[202]. Jackson w tym samym roku zaciągnął pożyczkę w wysokości 90 mln dol. w NationsBank[203].
Wpis testowy
Angielska
Czeska
Niemiecka
Francuska